菌種與菌株Species & Strains
物種是大分類,菌株是同一物種下可追溯的特定個體。益生菌效果不能只看「A 菌/B 菌」,必須對到菌株編號。學名可能隨分類學更名;商品標示常沿用舊名。
1. 優格核心種Defining Yogurt Cultures
Codex CXS 243-2003 將標準優格定義為下列兩種菌的共生培養,另列「替代菌種優格」為嗜熱鏈球菌搭配其他 Lactobacillus 物種。其他乳酸菌或雙歧桿菌常作附加菌;產品能否稱為優格,仍需依菌種組成與販售地法規判斷。
| 中文 | 學名 | 角色 |
|---|---|---|
| 嗜熱鏈球菌(S 菌) | Streptococcus thermophilus | 產酸較快;乙醛等香氣;提供 formate/CO₂ 助共生 |
| 保加利亞乳桿菌(L 菌) | Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus | 蛋白質水解較強;強化酸度與典型優格風味 |
2. 附加/機能菌Adjunct Cultures
| 中文 | 學名(常見) | 備註 |
|---|---|---|
| 嗜酸乳桿菌(A 菌) | Lactobacillus acidophilus | 約 37°C;常作益生添加 |
| 動物雙歧桿菌乳亞種 | Bifidobacterium animalis subsp. lactis | 耐酸與耐氧性相對較好;商業優格常見 B 菌來源 |
| 長雙歧桿菌 | Bifidobacterium longum | 厭氧;常作發酵乳附加菌 |
| 短雙歧桿菌 | Bifidobacterium breve | 厭氧;嬰幼兒配方與部分發酵乳常見 |
| 乾酪乳桿菌 | Lacticaseibacillus casei | 舊名 L. casei |
| 副乾酪乳桿菌 | Lacticaseibacillus paracasei | 舊名 L. paracasei;發酵乳飲料常見附加菌 |
| 鼠李糖乳桿菌 | Lacticaseibacillus rhamnosus | 舊名 L. rhamnosus |
| 植物乳桿菌 | Lactiplantibacillus plantarum | 舊名 L. plantarum |
| 加氏乳桿菌 | Lactobacillus gasseri | 多作優格與發酵乳附加菌 |
| 約氏乳桿菌 | Lactobacillus johnsonii | 部分發酵乳使用;La1/NCC 533 屬此物種 |
| 瑞士乳桿菌 | Lactobacillus helveticus | 嗜熱;起司/發酵乳亦常見 |
| 羅伊氏黏液乳桿菌 | Limosilactobacillus reuteri | 舊名 L. reuteri;多作附加菌,非優格核心菌 |
| 發酵黏液乳桿菌 | Limosilactobacillus fermentum | 舊名 L. fermentum;部分發酵乳研究與配方使用 |
3. 常溫發酵相關Mesophilic LAB
| 慣稱 | 學名 | 適溫/備註 |
|---|---|---|
| 乳酸乳球菌 | Lactococcus lactis subsp. lactis | 25–30°C |
| 乳脂乳球菌 | Lactococcus cremoris | 25–30°C;部分菌株產 EPS(黏絲) |
| 丁二酮乳球菌等 | Lc. lactis biovar diacetylactis | 25–30°C |
| 腸膜明串珠菌等 | Leuconostoc mesenteroides subsp. cremoris | 25–30°C |
4. 依是否含酵母/真菌分類By Fungi / Yeast
- 純乳酸菌型僅 LAB;一般優格菌粉、Filmjölk、台灣 MESO。通常不產氣;分離菌株配方長期傳代可能比例漂移。
- 含真菌/酵母型LAB + 酵母/黴菌;傳統 Viili、Kefir、原產 Matsoni 等。風味較複雜,可能產 CO₂ 或表面菌膜。
- SCOBY(菌粒)型細菌與酵母包在多醣基質中;Milk Kefir 與 Water Kefir 是不同菌粒,不能互換。
常見真菌與酵母
非乳酸菌,但傳統 Viili、Kefir、原產 Matsoni 常含。會產氣、酵母香或表面長膜。
| 慣稱 | 學名 | 出現於 |
|---|---|---|
| 白地黴 | Geotrichum candidum | Viili、Matsoni;表面絨毛層 |
| 馬克斯克魯維酵母 | Kluyveromyces marxianus | Viili、Kefir、Matsoni |
| 酵母屬/假絲酵母 | Saccharomyces spp.、Candida spp. | Kefir、Matsoni;產 CO₂ |
5. 常見編號菌株(62)Named & Numbered Strains
以下是目前公開資料可核實、曾用於優格或發酵乳的代表菌株,不是完整市售清單。編號可能是菌種保藏編號、公司研發代碼或商標名;同物種不同菌株不能視為效果相同。「說明」列出已知使用該編號的產品。配方會改,以包裝為準。
| 編號/名稱 | 現行學名 | 說明 | 定位/來源 |
|---|---|---|---|
| 2038(LB81) | Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus 2038 | 明治 LB81 優格 | 優格核心菌 Meiji ↗ |
| 1131(LB81) | Streptococcus thermophilus 1131 | 明治 LB81 優格 | 優格核心菌 Meiji ↗ |
| BB-12 / DSM 15954 | Bifidobacterium animalis subsp. lactis BB-12 | 統一AB優酪乳(雷特氏B菌 Bb-12);川秀優格發酵菌粉(十菌、兒童等規格);比優特優格發酵菌粉 | 附加菌 Novonesis ↗ |
| LA-5 / DSM 13241 | Lactobacillus acidophilus LA-5 | 統一AB優酪乳(亞斯菲德菌 La-5) | 附加菌 Novonesis ↗ |
| LGG / ATCC 53103 / DSM 33156 | Lacticaseibacillus rhamnosus GG | 統一 LP33 益生菌膠囊、BHK’s 十益菌EX;川秀 LGG 優格發酵菌粉 | 附加菌 Novonesis ↗ |
| Shirota / YIT 9029 | Lacticaseibacillus paracasei strain Shirota | 養樂多、養樂多300/300 LIGHT、養樂多優酪乳(代田菌) | 附加菌 Yakult ↗ |
| DN-173 010 / CNCM I-2494 | Bifidobacterium animalis subsp. lactis CNCM I-2494 | Activia | 附加菌 Activia ↗ |
| DN-114 001 / CNCM I-1518 | Lacticaseibacillus paracasei subsp. paracasei CNCM I-1518 | Actimel/DanActive | 附加菌 PMC ↗ |
| HN019 | Bifidobacterium animalis subsp. lactis HN019 | 林鳳營益生菌優酪乳;碧而優 Balance、BHK’s 十益菌EX | 附加菌 NZMP ↗ |
| HN001 | Lacticaseibacillus rhamnosus HN001 | BHK’s 十益菌EX、華儀優沛樂 | 附加菌 NZMP ↗ |
| La1 / NCC 533 / CNCM I-1225 | Lactobacillus johnsonii La1 | Nestlé LC1 發酵乳 | 附加菌 British Journal of Nutrition ↗ |
| OLL1073R-1 | Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus OLL1073R-1 | 明治 R-1 優格 | 優格核心菌 Meiji ↗ |
| OLS3059 | Streptococcus thermophilus OLS3059 | 明治 R-1 優格 | 優格核心菌 Meiji ↗ |
| OLL2716(LG21) | Lactobacillus paragasseri OLL2716 | 明治 LG21 優格 | 附加菌 Meiji ↗ |
| OLL2712 | Lactiplantibacillus plantarum OLL2712 | 明治機能性優格食品 | 附加菌 Meiji ↗ |
| PA-3 | Lactobacillus paragasseri PA-3 | 明治 PA-3 優格 | 附加菌 Meiji ↗ |
| SBT2055(Gasseri SP) | Lactobacillus paragasseri SBT2055 | 雪印惠 megumi Gasseri SP 優格 | 附加菌 Megmilk Snow Brand ↗ |
| SBT2171(Helve) | Lactobacillus helveticus SBT2171 | 雪印 Helve 飲用優格 | 附加菌 Megmilk Snow Brand ↗ |
| BB536 | Bifidobacterium longum subsp. longum BB536 | 森永含雙歧桿菌優格;Nucode 營養密碼 BB536 粉包 | 附加菌 Morinaga Milk ↗ |
| GCL2505(BifiX) | Bifidobacterium animalis subsp. lactis GCL2505 | Glico BifiX 優格 | 附加菌 Glico ↗ |
| LKM512 | Bifidobacterium animalis subsp. lactis LKM512 | 協同乳業 LKM512 優格 | 附加菌 Kyodo Milk ↗ |
| F19 | Lacticaseibacillus paracasei subsp. paracasei F19 | Arla Cultura 優格 | 附加菌 Novonesis ↗ |
| LB21 | Lacticaseibacillus rhamnosus LB21 | 瑞典 Verum 優格 | 附加菌 Norrmejerier ↗ |
| L. CASEI 431 / DSM 33451 | Lacticaseibacillus paracasei subsp. paracasei 431 | 附加菌 Novonesis ↗ | |
| NCFM / ATCC 700396 / ATCC SD5221 | Lactobacillus acidophilus NCFM | 碧而優 HOWARU Balance/Protect、喜又美美國專利益生菌 | 附加菌 Journal of Dairy Science ↗ |
| SBT2928(Bifidus SP) | Bifidobacterium longum SBT2928 | 雪印 Nature Megumi 優格 | 附加菌 Megmilk Snow Brand ↗ |
| JCM 5805(LC-Plasma) | Lactococcus lactis subsp. lactis JCM 5805 | Kirin/小岩井 iMUSE 優格 | 附加菌 Kirin ↗ |
| YIT 12272(B. breve strain Yakult) | Bifidobacterium breve YIT 12272 | Yakult Mil-Mil | 附加菌 PMC ↗ |
| YIT 2027 | Lactococcus lactis YIT 2027 | Yakult Mil-Mil 菌組 | 附加菌 PMC ↗ |
| YIT 2021 | Streptococcus thermophilus YIT 2021 | Yakult Mil-Mil 菌組 | 優格核心菌 PMC ↗ |
| CM4 / FERM BP-6060 | Lactobacillus helveticus CM4 | Calpis 機能發酵乳 | 附加菌 Journal of Dairy Science ↗ |
| CP2305 | Lactobacillus gasseri CP2305 | Asahi CP2305 相關食品 | 附加菌 Asahi ↗ |
| L-92 | Lactobacillus acidophilus L-92 | Asahi L-92 相關食品 | 附加菌 Asahi ↗ |
| LMD-9 | Streptococcus thermophilus LMD-9 | 優格核心菌 PMC ↗ | |
| CNRZ1066 | Streptococcus thermophilus CNRZ1066 | 優格核心菌 PMC ↗ | |
| LMG 18311 | Streptococcus thermophilus LMG 18311 | 優格核心菌 PMC ↗ | |
| ATCC 11842 / JCM 1002 / Lb14 | Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus ATCC 11842 | 優格核心菌 ATCC ↗ | |
| ATCC BAA-36 | Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus ATCC BAA-36 | 優格核心菌 PMC ↗ | |
| CNRZ397 | Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus CNRZ397 | 優格核心菌 PMC ↗ | |
| LB-12 | Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus LB-12 | 優格核心菌 Iraqi Journal of Veterinary Medicine ↗ | |
| R0052 / CNCM I-1722 | Lactobacillus helveticus R0052 | 附加菌 Beneficial Microbes ↗ | |
| R0011 / CNCM I-1720 | Lacticaseibacillus rhamnosus R0011 | 附加菌 Beneficial Microbes ↗ | |
| ST-M5 | Streptococcus thermophilus ST-M5 | 優格核心菌 Journal of Dairy Science ↗ | |
| TA040 | Streptococcus thermophilus TA040 | 優格核心菌 Journal of Food Process Engineering ↗ | |
| LB340 | Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus LB340 | 優格核心菌 Journal of Food Process Engineering ↗ | |
| LA14 | Lactobacillus acidophilus LA14 | 附加菌 Food Research International ↗ | |
| BL05 | Bifidobacterium longum BL05 | BHK’s 十益菌EX(標示長雙歧桿菌 Bl-05) | 附加菌 Food Research International ↗ |
| LAFTI B94 | Bifidobacterium animalis subsp. lactis B94 | 附加菌 Foods ↗ | |
| LAFTI L26 | Lacticaseibacillus paracasei L26 | 附加菌 International Dairy Journal ↗ | |
| Lb1466 | Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus Lb1466 | 優格核心菌 International Dairy Journal ↗ | |
| St1342 | Streptococcus thermophilus St1342 | 優格核心菌 International Dairy Journal ↗ | |
| LP33 / strain 33 | Lacticaseibacillus paracasei 33 | 統一 LP33 機能優酪乳、LP33 無加糖機能優酪乳、LP33 益生菌膠囊 | 附加菌 統一益生菌 ↗ |
| MCC1274(B-3) | Bifidobacterium breve MCC1274 | 森永 B-3/ビヒダス優格 | 附加菌 Morinaga Milk ↗ |
| YIT 10347(BF-1) | Bifidobacterium bifidum YIT 10347 | Yakult BF-1 | 附加菌 Yakult ↗ |
| N-1 | Lacticaseibacillus casei N-1 | 丹那 N-1 優格 | 附加菌 丹那牛乳 ↗ |
| Lpc-37 / ATCC SD5275 | Lacticaseibacillus paracasei Lpc-37 | BHK’s 十益菌EX、華儀優沛樂 | 附加菌 IFF ↗ |
| Bi-07 / ATCC SD5220 | Bifidobacterium animalis subsp. lactis Bi-07 | 比優特優格發酵菌粉;碧而優 Protect(NCFM+Bi-07) | 附加菌 FDA GRAS ↗ |
| Bl-04 / ATCC SD5219 | Bifidobacterium animalis subsp. lactis Bl-04 | 喜又美美國專利益生菌 | 附加菌 FDA GRAS ↗ |
| B420 | Bifidobacterium animalis subsp. lactis B420 | 附加菌 FDA GRAS ↗ | |
| BGN4 | Bifidobacterium bifidum BGN4 | 專注唯一 Double Power | 附加菌 FDA GRAS ↗ |
| LAFTI L10 | Lactobacillus helveticus LAFTI L10 | 附加菌 PMC ↗ | |
| Zhang / CGMCC 1697 | Lacticaseibacillus paracasei Zhang | 附加菌 Journal of Dairy Science ↗ |
資料來源Sources
- Codex CXS 243-2003:發酵乳標準
- Meiji:2038(LB81)、1131(LB81)
- Novonesis:BB-12 / DSM 15954
- Novonesis:LA-5 / DSM 13241
- Novonesis:LGG / ATCC 53103 / DSM 33156
- Yakult:Shirota / YIT 9029
- Activia:DN-173 010 / CNCM I-2494
- PMC:DN-114 001 / CNCM I-1518
- NZMP:HN019、HN001
- British Journal of Nutrition:La1 / NCC 533 / CNCM I-1225
- Meiji:OLL1073R-1、OLS3059
- Meiji:OLL2716(LG21)
- Meiji:OLL2712
- Meiji:PA-3
- Megmilk Snow Brand:SBT2055(Gasseri SP)
- Megmilk Snow Brand:SBT2171(Helve)
- Morinaga Milk:BB536
- Glico:GCL2505(BifiX)
- Kyodo Milk:LKM512
- Novonesis:F19
- Norrmejerier:LB21
- Novonesis:L. CASEI 431 / DSM 33451
- Journal of Dairy Science:NCFM / ATCC 700396 / ATCC SD5221
- Megmilk Snow Brand:SBT2928(Bifidus SP)
- Kirin:JCM 5805(LC-Plasma)
- PMC:YIT 12272(B. breve strain Yakult)、YIT 2027、YIT 2021
- Journal of Dairy Science:CM4 / FERM BP-6060
- Asahi:CP2305
- Asahi:L-92
- PMC:LMD-9、CNRZ1066、LMG 18311
- ATCC:ATCC 11842 / JCM 1002 / Lb14
- PMC:ATCC BAA-36
- PMC:CNRZ397
- Iraqi Journal of Veterinary Medicine:LB-12
- Beneficial Microbes:R0052 / CNCM I-1722、R0011 / CNCM I-1720
- Journal of Dairy Science:ST-M5
- Journal of Food Process Engineering:TA040、LB340
- Food Research International:LA14、BL05
- Foods:LAFTI B94
- International Dairy Journal:LAFTI L26、Lb1466、St1342
- 統一益生菌:LP33 / strain 33
- Morinaga Milk:MCC1274(B-3)
- Yakult:YIT 10347(BF-1)
- 丹那牛乳:N-1
- IFF:Lpc-37 / ATCC SD5275
- FDA GRAS:Bi-07 / ATCC SD5220、Bl-04 / ATCC SD5219、B420
- FDA GRAS:BGN4
- PMC:LAFTI L10
- Journal of Dairy Science:Zhang / CGMCC 1697